کار و بازار ..پرتال اقتصادی و کارآفرینی ایران

تعداد بازدید: 962
پروانه چوب‌خوار پسته

پروانه چوب‌خوار پسته :

Kermania pistaciella Amsel

(OINOPHYLIDAE, LEP.)

تاریخچه، گیاهان مورد حمله و طرز خسارت :

پروانه چوب‌خوار پسته، آفت جدیدی در دنیا بوده که ابتدا در حدود سال 1341 در باغ‌های پسته رفسنجان توسط جعفری‌پور مشاهده و جمع‌آوری شده است. چون این آفت ابتدا ناشناخته بود لذا مطالعات مربوط به آن به صورت طرحی توسط تقی‌زاده و جعفری‌پور به مرحله اجرا درآمد و نتایج آن‌‎ها در نشریه شماره 23 سال 1344 مؤسسه بررسی آفات و بیماری‌های گیاهی چاپ گردید. جهت تشخیص نام علمی این حشره، نمونه‎هایی برای آمزل، حشره شناس آلمانی به کشور آلمان فدرال غربی فرستاده شد.

ایشان جنس و گونه آن را جدید و تحت نام Kermania pistaciella Amsel و از خانواده Oinophylidae نام‌گذاری کرد. این آفت در ایران فقط روی پسته مشاهده شده و طرز خسارت آن به دو طریق می‌باشد. بدین ترتیب که بعضی از لاروهای پروانه از دم خوشه و دم میوه پسته تغذیه نموده و باعث مرگ حدود 5- 8 درصد میوه‌های خوشه شده و عده‌ای دیگر از لاروها وارد شاخه شده و از مغز چوب تغذیه می‌نمایند و بدین وسیله دالان‌هایی در داخل چوب به وجود می‌آورند. خسارت آفت بیش‌تر از این طریق بوده و شاخه‌های مبتلا رشدشان کم و نتیجتاً مقدار کل محصول سال بعد کاسته می‌شود.

در باغ‌های پسته رفسنجان حدود 60- 90 درصد شاخه‌ها مبتلا به این آفت می‌باشند. تقی‌زاده و جعفری پور میزان خسارت این آفت را فقط روی دانه‌های پسته بر اساس 5- 8 درصد محاسبه نموده و بر اساس قیمت سال‌های پیش 20- 32 میلیون ریال ذکر می‌نمایند.

 

مناطق انتشار :

پروانه چوب‌خوار پسته در استان‌های کرمان، خراسان، یزد، اصفهان و قزوین و احتمالاً سایر مناطق پسته‌خیز کشور انتشار دارد و به قرار اطلاع آفت مزبور در ترکیه نیز دیده شده است.

‌شکل‏‌شناسی :

حشره کامل پروانه‌ای است که عرض آن با بال‌های باز 11- 13 میلی‌متر است. رنگ بال‌های جلویی تیره، تقریباً سیاه و دارای یک لکه زرد بزرگ در وسط و یک لکه کوچک‌تر در رأس می‌باشد. رأس بال‌ها دارای فلس‌های تیره چشمک مانندی می‌باشد. تاژک‎‌های بال نیز تیره است. رنگ بال‌های عقبی زرد روشن و هرقدر به انتهای بال نزدیک‌تر می‎‌شویم رنگ مژک‌های بال تیره‌تر می‌گردد.

لکه برزگ زرد رنگی در بال‌های عقبی در محل اتصال بال با بدن قرار گرفته و لکه کوچک زرد رنگی در قسمت مژک‌های حاشیه قرار دارد. در قسمت زیرین بال‌ها این دو لکه به هم می‌پیوندند ولی از قسمت بالایی این دو لکه از یک دیگر جدا می‎باشند. حاشیه قدامی بال‌های عقبی تیره و مایل به زرد و قسمت تیره بال نزدیک رأس قطع می‌شود و این رنگ تا قاعده بال ادامه دارد. پولک‌های سر کاملاً صاف است. پالپ‌ها کوتاه، آویزان، زرد و فلس‌دار می‌باشند.

مفصل آخر پالپ‌ها کمی بلندتر از مفصل دوم است. تخم‌ها خیلی کوچک، به قطر حدود 5/0 میلی‌متر، بیضوی شکل، تقریباً پهن، به رنگ سبز روشن، هم‌رنگ دم خوشه‌ها و سرشاخه‌های تازه و لطیف پسته می‌باشند. به همین دلیل با چشم غیر مسلح خیلی به زحمت و با دقت زیاد دیده می‌شود. لارو آفت در موقع خروج از تخم خیلی ریز و به رنگ سفید بوده و به زحمت قابل رؤیت می‌باشد.

در سنین بعدی رنگ آن سفید و فقط آرواره‌ها و آنال قهوه‌ای رنگ است و مفصل آخر شکم به تدریج باریک شده و به آنال ختم می‌شود. لارو تا سن آخر (اواسط بهمن ماه) فاقد پا می‌باشد ولی در این موقع رنگ بدن تغییر یافته و خاکستری مایل به سیاه می‌شودو 3 جفت پای سینه‎ای و 5 جفت پای بطنی کاملاً هویدا می‌گردد. پاهای بطنی روی مفصل 3، 4، 5، 6 و 10 قرار گرفته است.

طول بدن لارو در سن آخر به 5/10 الی 13 میلی‌متر می‌رسد. متوسط اندازه‌گیری لاروها در 10 لارو 5/11 میلی‌متر بوده است. مفصل سینه اول عریض‌ترین قسمت بدن لارو می‌باشد و عرض آن حدود 4/1 میلی‌متر است. در طرفین این مفصل دو لکه تیره قرار گرفته که به وسیله نوار باریکی به هم متصل می‌شوند. این علائم در سنین اولیه دیده نمی‌شود.

لاروها پس از رشد کامل در داخل پیله خاکستری رنگی به شفیره تبدیل می‌شوند. پیله‌ها کشیده و در حدود 56 میلی‌متر طول دارند. حداکثر طول پیله‌های جمع‌آوری شده 2/6 میلی‌متر بوده است. عرض پیله در طرف سر زیاد و هرچه به طرف انتهای بدن نزدیک می‌شویم کم‌تر می‌شود. ارتفاع پیله در بلندترین نقطه 8/1 میلی‌متر و در انتهای بدن که کم‌ترین ارتفاع را دارد یک میلی‌متر و عرض آن در عریض‌ترین نقطه 7/2 و در انتهای بدن 9/1 میلی‌متر می‌باشد.

در بعضی افراد عرض پیله تا 2/3 میلی‌متر و ارتفاع آن تا 9/1 میلی‌متر هم می‌رسد. شفیره‌ها به رنگ قهوه‌ای روشن و در داخل پیله قرار دارند. طول بدن شفیره به طور متوسط 4 میلی‌متر است.

زیست‌شناسی :

پروانه چوب‌خوار پسته سالیانه یک نسل دارد و زمستان را به صورت لاروهای کامل در داخل چوب سرشاخه‌های پسته به سر می‌برد. موقعی که درجه حرارت متوسط روزانه به 10 درجه سانتی‌گراد رسید در شرایط آب و هوایی رفسنجان حدود اواخر بهمن ماه و اوایل اسفند روی شاخه‌های آلوده یک ساله یا دو ساله سوراخ کوچکی کرده و خارج می‌شوند.

ابتدا چند ساعتی روی درخت راه می‌روند سپس محل مناسبی انتخاب کرده و در همان جا تبدیل به شفیره می‌شوند. بعضی اوقات لاروها خود را از روی شاخه به زمین انداخته و روی کلوخه‌ها و غیره تبدیل به شفیره می‌شوند. لارو قبل از شفیره شدن روی خود پیله‌ای هرمی شکل به رنگ خاکستری می‌تنند و این عمل در حدود 2- 3 ساعت طول می‌کشد.

در حدود 25 تا 30 روز بعد پروانه‌های کوچکی از این شفیره‌ها خارج می‌شوند. خروج اولین پروانه‌ در سال 1342 در رفسنجان در 25 اسفند ماه که متوسط رطوبت نسبی هوا 3/34 درصد و متوسط درجه حرارت 5/14 درجه سانتی‌گراد بوده مشاهده گردیده است و در تاریخ 23/1/43 که حرارت متوسط روز 16 درجه بوده 98% شفیره‌ها تبدیل به پروانه شده بودند.

 

بدین ترتیب دوره خروج پروانه‌ها 28 تا 30 روز می‌باشد. پروانه‌های نر پس از پرواز طولانی در اطراف درختان پسته با ماده جفت‌گیری می‌کنند. طول مدت جفت‌گیری هر پروانه یک الی شش ساعت است و جفت‌گیری نیز در روز انجام می‎شود. هر ماده 49 تا 54 عدد تخم می‌گذارد. ماده‌ها تخم خود را به طور انفرادی در رأس شاخه‌های جوان همان سال در محل اتصال دمبرگ به شاخه و یا روی دنباله میوه روی خوشه پسته می‌گذارند.

در داخل خوشه پسته همیشه یک لارو دیده می‌شود و به ندرت دو لارو دیده شده است. ولی در داخل شاخه‌ها گاهی 2- 3 لارو و گاهی بیش‌تر دیده می‌شود. طول مدت رشد جنین کاملاً روشن نبوده ولی 18 روز بعد از تخم‌ریزی لارو سن یک در داخل خوشه جمع‌آوری گردیده است. لاروها پس از تفریخ تخم داخل نبات شده و در مدت 3- 5 روز خود را به مغط شاخه‌ها و یا مغز دم خوشه می‌رسانند.

لاروهایی که از خوشه داخل شده‌اند در عرض 10- 12 روز خود را به انتهای خوشه می‌رسانند و همین که به شاخه‌های سال قبل رسیدند دوباره به طرف بالا بر می‌گردند و این حرکت گاهی 2- 3 مرتبه تکرار می‌شود تا سن سوم که آرواره‌ها قوی شدند قسمت سخت و چوبی شاخه سال قبل را سوراخ کرده و خود را به مغز شاخه رسانیده و به طرف پایین شاخه حرکت می‌کنند و بدین ترتیب لاروها در داخل خوشه پسته تا حدود 15 خرداد ماه به سر می‌برند و از این تاریخ به تدریج موفق می‌شوند داخل شاخه‌های سال قبل بشوند. لاروها پس از ورود به داخل خوشه یک دور به شکل حلقه در داخل آن دور می‌زنند و ارتباط میوه‌های بالای قسمت آلوده را از خوشه اصلی قطع و در نتیجه باعث خشکیدن میوه‌های رأس خوشه می‌گردند و گاهی تعداد دانه‌های پسته خشکیده به 4- 15 عدد در خوشه می‎رسد.

در شاخه‌های جوان لاروها از محل جوانه‎های همان سال داخل شاخه می‌شوند. اگر از جوانه‌های پایین شاخه داخل شوند ابتدا به طرف بالا حرکت کرده و همین که به مغز شاخه رسیدند به طرف پایین بر می‌گردند و اگر این محل در قسمت‌های ضخیم‌تر دم خوشه باشد میوه‌های روی خوشه فرعی مجاور این دالان خواهد خشکید.

دالان‌هایی که لاروها برای عبور خود حفر می‌کنند چند روز بعد سیاه شده و تشکیل خط سیاه رنگی می‍‌‌دهد و این خط که عبارت از فضولات لارو می‌باشد که همیشه تا آخر عمر گیاه به همان حال باقی می‌ماند. در اواخر دی ماه و اوایل بهمن ماه لاروها به تدریج خود را به طرف پوست شاخه نزدیک می‌کنند و در اواخر بهمن ماه و اوایل اسفند از چوب خارج و تبدیل به شفیره می‌شوند و بدین ترتیب به طوری که در بالا هم اشاره شد این حشره در سال فقط یک نسل دارد.

مبارزه :

پروانه چوب‌خوار پسته دارای یک نوع زنبور پارازیت از خانواده Braconidae می‌باشد که شدیداً شفیره‌های آفت را پارازیته می‌کند. تقی‌زاده و جعفری‌پور (1344) می‌نویسند که در سال 1343 از 1000 شفیره‌ای که برای پرورش در آزمایشگاه از باغات رفسنجان جمع‌آوری شده بود حدود 564 پروانه و 334 زنبور پارازیت به دست آمده و بقیه از بین رفته بودند و در نتیجه حدود 2/27 درصد شفیره‌ها مبتلا به پارازیت بوده‌اند.

چون لاروهای این آفت چوب‌خوار بوده و مبارزه شیمیایی نمی‎تواند علیه آن به خوبی مؤثر افتد لذا به نظر می‌رسد که پرورش زنبور پارازیت در آزمایشگاه و مبارزه بیولوژیک به وسیله آن علیه آفت بهترین راه مبارزه است. ضمناً بریدن شاخه‌های مبتلا و سوزاندن آن‌ها با توجه به یک نسلی بودن آفت نقش عمده‌ای در کاهش آفت دارد. ضمناً در بهار آن دسته لاروهای جوان آفت که روی خوشه‌ها قرار دارند می‌توان سم‌پاشی نمود و لاروهایی که به داخل چوب راه یافته‌اند از دسترس سم‌پاشی دور خواهند ماند.

 

Normal 0 false false false EN-US X-NONE AR-SA